مطالعات علمی نشان میدهد که تمرکز صرف بر ممنوعیت و هشدار، تأثیر محدودی دارد و راهبردهای پیشگیرانه باید بر تقویت عوامل محافظتی و جایگزینهای سالم رفتاری متمرکز شوند. در این میان، فعالیتهای ورزشی و هنری از قدرتمندترین ابزارهای تربیتی برای کاهش گرایش نوجوانان به مصرف مواد محسوب میشوند.
نیازهای رشدی نوجوان
نوجوانان به دنبال استقلال، هویت فردی، هیجان و تعلق اجتماعی هستند. این نیازها اگر به شکل سالم تأمین نشوند، ممکن است به رفتارهای پرخطر منجر شوند.
- رشد ناقص بخش کنترلکننده مغز (قشر پیشانی)
- تمایل به هیجانخواهی و ریسکپذیری
- تأثیرپذیری شدید از گروه همسالان
- جستجوی هویت و معنا در زندگی
عوامل محافظتی
فعالیتهای ورزشی و هنری میتوانند نقش «عامل محافظتی» ایفا کنند؛ یعنی عواملی که احتمال گرایش نوجوان به مصرف مواد را کاهش میدهند.
- تأمین سالم نیاز به هیجان و ماجراجویی
- ایجاد حس تعلق به گروههای سالم
- تقویت هویت مثبت و احساس ارزشمندی
- افزایش خودکارآمدی و اعتماد به نفس
جایگزین سالم
ورزش و هنر نیازهای اساسی نوجوان را به شکل سالم پاسخ میدهند و جایگزین مثبتی برای رفتارهای پرخطر فراهم میسازند.
- تخلیه انرژی و هیجانات به روش سالم
- ایجاد حس موفقیت و پیشرفت واقعی
- فرصت ابراز وجود و دیده شدن
- معنا بخشیدن به زندگی روزمره